عکس،گرافیک،کاریکاتور،شعر

همچنین در رسیدن والتقاط  دو خط  نیز«نقطه» شکل گرفته ومفهوم «تاکید» را تصویر می کنند.
در ادامه بحث؛ «نقطه» و تخلیه انرژی درونی آن، «حرکت» ایجاد شده و در این میان است که «خط و شکل» متولد می شود.
«شکل» مهمترین دستاورد بشری در تعامل و «ارتباط» با یکدیگر محسوب می شود، و بطور عمده وسیله ای برای تولید دوباره «زبان» با استفاده از نمادهای بصری نیز تلقی می گردد.
با این اوصاف اگر نقطه، خط ، شکل و دیگر علائم بصری، باز تولید «زبان»، «کلام »و «پیام» باشند، می توان گفت؛ به لحاظ عملی یکی از رازهای پیشرفت بشر کنونی تا به امروز خلاقیتی بود که توانست برای ارتباط هرچه بیشتر با همنوع  در جهت رساندن «پیام» و مقاصد خود، از «خط تصویری» استفاده نماید.
«الفبا» یا «نوشتار»، فرای نوع شکل بصری آن از ابتدا تا کنون مهمترین وسیله «ارتباطی»، «ماندگاری» و «انتقالی» ، دانش بشری در دو کارکرد «اندیشه نگاری» و «آوا نگاری » در دوره های مختلف بوده و هست.
«نوشتار» به طور کلی نوعی ذخیره سازی «اطلاعات» و «پیام» برای« انتقال» به مخاطب می باشد- اگرچه تنها گونه آن نمی باشد- چرا که سالها پیش از پیدایش خط و حتی همزمان با آن، حافظه انسان این وظیفه را بر عهده داشته است.
«ارتباط» همیشه همراه بوده با یک «پیام» و «رس» که جابجایی داده ها را در راستای اهداف کارکردی جوامع بشری به همرا داشته است.
اگرچه این ظرف و مظروف در گذر زمان دستخوش تغییر «فرم»، «حجم»، «عنوان» و «محتوا» بوده است. اما هیچ کدام از موارد یاد شده نتوانسته در ماهیت آن که «اطلاع رسانی» است خللی وارد نماید.
در این میان، «پیام» است كه گاه در قالب «رمزهای كلامی» - به صورت شفاهی- و گاه به شكل «نوشتاری» و گاه نیزاین ارتباط در قالب «رمزهای غیركلامی» مثل طرّاحی، نقاشی و موسیقی منتقل می گردد.
بدین ترتیب اگر «خط و نوشتار» بر کارکرد و گرفت و گیر نمادهای بصری استوار باشند، عناصر بصری نیز نیاز به شناختی خواهد داشت که شاید بشود از آن به عنوان «سواد بصری» یاد کرد.
حال هر کدام از موارد یاد شده حامل پیامی است که می باید در قالب ظرفی به مخاطب انتقال داده شود که از آن به عنوان «رسانه» می شود یاد کرد.
«رسانه»؛ اسم ابزا ر می باشد که از بن، «رس»+ پسوند«انه» شکل گرفته است.
«رسانه»، یک اصطلاح کلی است که مخاطب را هر چه بیشتر به روند کارکردی آن نزدیک می کند و در یک نمایه بازتر وی را با  قالب های دیگر«رسانه» آشنا می نماید.
«رسانه» اگرچه  توانسته اریکه قدرت خود را بر جرگه جهانی بگستراند ولی در این گستره برای هر چه بیشتر بازشناسی خود نیاز به لوازمی  دارد که شاید از آن بتوان به عنوان «سواد رسانه ای» یاد کرد.
«سواد رسانه ای» ارتباط مستقیم با «سواد بصری» داشته تا بتواند «پیام» هایی که هر روز ما را مطلع می کنند به راحتی وارسی و آنالیز  نماید، «سواد بصری» قابل دستیابی هر چه بهتر در«رسانه» را برای مخاطب رقم می زند.
مقوله «رسانه» اگر چه به ذن خیلی از مردم آشنا و تکراری است ولی این مهم حائز اهمیت است، همانطوری که در بالا به آن اشاره شد- اسم ابزار است - همین نکته خود موارد دیگری را شکل می دهد که هرکدام نیاز به شناخت کافی مخاطب از آن ابزار مورد نظر را دارد.
«رسانه» ظرف و محتوا «مظروف» است.
«مظروف» در جایی متن ودر جای دیگر تصویر می باشد. همچنین گاهی «محتوا»، تنها «نوشتار» بوده و در جایی دیگر همین«نوشتار» در جایگاه «تصویر» قرار می گیرد. اینجاست که مخاطب علاوه بر شناخت «محتوا»،  نیاز به شناخت کافی ازمبحث «رمزی شناسی» در «سواد بصری» را دارد.
همانگونه که هر یک از علوم، زبان و الفبای خاص خود را دارد و با اصول و ضوابط ویژه ای تدوین و تعریف شده و نیز با معیارهای خود سنجیده می شود، دانش«هنر» و«سواد بصری» از این قاعده مستثنی نبوده و در حقیقت تکمیل کننده «سواد رسانه ای » در «رسانه » است.
با توجه به اینکه، جهان جدید «رسانه» دیگر تنها یک جهان یک خطی مبتنی بر «حروف» نیست،و مبتنی بر کارکرد هندسی و «هنر» است، از دست رفتن پیام و داده ها در آن  مفهومی ندارد.
طی فرایند جدید، عناصر موجود در ظرف طی یک گرفت و گیر دو به دویی  یا تکی  «محتوا» و «پیام»  را در «رسانه » رقم می زنند.
روزنامه، سینما، تلویزیون، اینترنت، ماهواره و... همه از دیگرمصادیق «رسانه» بوده که برای جذب هر چه بیشتر مخاطب و «انتقال» داده ها، نیاز به زبان «هنر » داشته تا با شیواترین نوع بیان بتوانند پاشنه آشیل مخاطب را هدف قرار دهند.
تصور نمی کنم در جهان کنونی بتوان از مقوله «رسانه» یاد برد ولی برای «هنر» جایی را در نظر نگرفت. در حقیقت شاید بشود گفت؛ بدون وجود «هنر»، «رسانه» نیز مفهومی نخواهد داشت و برای مخاطب نیزاصلا شکل نخواهد گرفت.
حال این شکل گیری، گاهی از نوع نگاشت های حروفی گرفته تا رنگ و چینش، از محتوا و فونت گرفته تا صوت و تصویر، همه و همه در شاکله «هنر» عجین شده اند.
«رسانه» از همان شکل گیری نقطه با «هنر» فرم یافته و تا امروز با «هنر» مفهوم می شود. آنها دو جزء جداناپذیر بوده و «رسانه»ای بدون «هنر» وجود نخواهد داشت.

داود یاراحمدی

اگرچه وقتی صحبت از «مطبوعات» به میان می آید در ذهن مفهوم خبر و اطلاع رسانی متواتر می شود. اما باید به این مهم توجه لازم را داشت، فرای نوع خبر که به صورت روزانه در صفحات منتشره کاغذی دیده می شود، قالب های دیگر ارائه خبر نیز وجود دارد که شاید کمتر به آن توجه شده است.
عکس، کارتون، کاریکاتور و گرافیک نیز خود در برخی موارد به عنوان یک خبر تصویری و در زمان دیگری به عنوان تکمیل کننده خبر عمل نموده و مخاطب را برای رسیدن به مفهوم اصلی رهنما می شوند.
در این میان کارتون و کاریکاتور توانسته اند بیش از هر زمان دیگری در انتقال خبر و مفهوم به مخاطب اثرگذاری بیشتری را به همراه داشته باشند.
در ساده ترین تعریفی که شاید بشود از کارتون و کاریکاتور ارائه کرد؛ در هر چيز مادی یا معنوي افراط یا تفریط شود، مبدل به یک اثر كاريكاتور یا کارتون خواهد شد.
با اشاره به دو مفهوم کارتون و کاریکاتور و روشن تر شدن مفاهیم روایی این دو کلمه شاید ما را در رسیدن به هدف مورد نظر کمک بیشتری نماید.
كارتون اغراق و آگرانديسمان شده تمامي هست وجودی بشري مي باشد كه مورد نكوهش یا ارزش قرار گرفته است و "كاريكاتور" اغراق و  تغيیر يافته يك چهره مي باشد كه شايد آثار روحي- رواني شخص مورد نظر را متبلور مي نمايد.
"كارتون "و "كاريكاتور" مفهومي بسيار نزديك به همديگر دارند. آنچه كلمه طرح و كارتون بدان اطلاق مي شود ممكن است تنها يك طرح تمثيلي يا كنايه اي باشد كه در نهایت ممکن است به جاي خنداندن، بيننده را به تفكر وا دارد.
يك اثر  كارتون معمولا مقداري تخيل و اغراق را در خود نهفته داشته و مهمتر اين كه در بيان هدف خود از اصطلاحات روزمره و عامه به همان شكل متداول بهره مي گيرد. گاهي هدف كاريكاتور یا کارتون اين است كه مي خواهد طرح سوال كند.
معمولا "كارتون" به دو شكل بدون شرح و با شرح در لابه لاي نشريات مختلف خودنمايي مي كند كه مقوله با شرح آن به خاطر عجين بودن با نوشتار نزد مردم راحت الحلقوم تر به نظر مي رسد. چرا كه پيش از اين كه شخص بيننده خودش را به زحمت بيندازد و در مورد مساله فكر كند، نوشتار اثر خود را انتقال مي دهد.
ولی در کارتون های بدون شرح؛ مخاطب با توجه با مقدار آشنایی با مفاهیم مختلف عناصر بصری و سمبل ها، شناخت از جریانات روز سیاسی روز و همچنین نوع نگاه طراح و مطبوعه مورد نظر، برداشت های ذهنی خود را خواهد داشت.
در این میان، ناکافی بودن سطح سواد بصری مخاطب، سیاست زدگی ذهنی جامعه، اجرای نامناسب در ارائه مفهوم از جانب کارتونیست، خود از عوامل موثر دیگری می باشد که یک مخاطب را دچار توارد ذهنی نموده و در برخی موارد ممکن است بازخوردهای نامناسبی را در جامعه  به همراه داشته باشد.
معمولا کارتون های مطبوعاتی دارای یک تاریخ مصرف زمانی می باشند و در صورتی که در زمان خود مورد استفاده قرار نگیرند مانند خبرهای همان روز سوخته خواهند شد.
حال با توجه به موارد یاد شده باید به این نکته اشاره داشت که کارتون یا کاریکاتور در جامعه خبری جهان بیش از این که به عنوان یک چاشنی از آن استفاده شود، به عنوان تنها تیری استفاده می شود که قرار است بر پاشنه آشیل بنشیند.
از اولین کاریکاتور چاپ شده در روزنامه شماره 145 «ادب» در سال 1277 توسط حسين الموسوي در مشهد تا امروز، هیچگاه طی این سالها کاریکاتور نتوانسته در مطبوعات کشور به عنوان یک خبر تصویری کاملا مجزا از آن یاد شود بلکه همیشه به عنوان چاشنی و حاشیه و در حقیقت به عنوان پر کردن بخش های خالی مطبوعات استفاده شده است.
اگر چه مدیران اصحاب رسانه، خود به قدرت اثرگذاری و فرا گیریی کارتون و کاریکاتور در طیف ها، گروهها و سنین مختلف اشراف دارند، ولی همیشه این دغدغه وجود داشته که مخاطب چه برداشتی از آن خواهد داشت؟ و به همین سبب سعی داشته بجای حل مسئله اقدام به پاک کردن صورت مسئله نمایند؛
-    یا از درج تصاویر کاتون و کاریکاتور صرفه نظر می کنند.
-    یا به عنوان یک اثر جانبی و تصویرسازی متن از آن استفاده می کنند.
-    یا اینکه آن قدر تصویر یاد شده کوچک کار می شود که از مقدار اثرگذاری عناصر بصری به کار رفته در آن کاسته می شود که بودن یا نبودن آن برای مخاطب دیگر مهم نیست.
به همین دلیل مخاطب به علت فقر تصویری در رسانه های کشور از رشد و شناخت بصری و در نهایت تحلیل درست یک اثر محروم شده و  قطعا با دیدن یک اثر کارتونی یا کاریکاتور چهره، برداشت جوک، لودگی و استهزاء را خواهد داشت. 
و همین  استفاده نابجا  و نادرست از کارتون در مطبوعات، باعث برداشت های ناصحیح و چالش ذهنی مخاطب از یک اثر کارتونی ارائه خواهد شد که در خیلی از موارد نیز، اعتراضات گروهی از مخاطبین را به همراه داشته است.
متاسفانه طی چند سال اخیر مطبوعات کشور دچار یک آفت زدگی مزمن بصری (عکس، کارتون، کاریکاتور، گرافیک، صفحه آرایی و...) شده است. اگرچه چاپ و نشر آثار تصویری طی سالهای گذشته تا کنون دچال افت و خیزهایی بوده است ولی هیچکدام از موارد اتفاق افتاده در عرصه مطبوعات را نمی شود به عنوان یک کارکرد اصولی و حرکتی مدون برای مطبوعات و رسانه های مختلف کشور نسخه پیچ کرد.
وقتی با وجود 50 الی 60 روزنامه کشور، تنها مدیران 7 الی 8 روزنامه کشور به کادری کوچک از کارتون و کاریکاتور در لابه لای ستون های پر و خالی روزنامه خود بسنده می کنند چه انتظاری باید از مخاطبین مطبوعات داشت که درک درستی از یک اثر کارتونی داشته باشند.
وقتی سردبیران و مسئولان مربوطه نشریات کشور به این اجماع نرسیده که آثار کارتونی و کاریکاتور می توانند به عنوان یک مبحث خبری مجزا در روزنامه وجود داشته باشند، چگونه می شود از مخاطب انتظار داشت که به برداشت صحیح یک اثر کارتونی برسد.
وقتی هنوز در خیلی از مطبوعات و رسانه های کشور از "کاریکاتور " صرفا به عنوان یک اثر که بشود طرف مقابل را به سخره گرفت به آن نگاه می کنند، چه انتظاری می توان از مخاطب داشت که به عنوان یک کمپرس خبری بخواهد آن را در لابلای صفحات پی جو شود.
پس جا دارد که مدیران اصحاب رسانه کمی به این مقوله توجه لازم را داشته و ضمن مطالعه بیشتر  در این زمینه، جایی را برای خبرنگاران تصویری در سرویس های خبری رسانه ی خود پیش بینی نمایند تا ضمن هرچه پر بار شدن عرصه خبری کشور  بارقه امید "درست دیدن " در مخاطبین جوانه بزند.

داود یاراجمدی